Τα γκράφιτι ως σύγχρονη αστική λαϊκή τέχνη

Του Γεώργιου Κατσαδώρου

Ο Γεώργιος Κατσαδώρος είναι επίκουρος καθηγητής λαογραφίας στο Πανεπιστημίου Αιγαίου

Θα ήθελα με το παρόν μήνυμά μου να επισημάνω κάτι που παρατήρησα, τόσο με την οπτική της ιδιότητας του δημότη των 3Β, της Βούλας ειδικότερα, όσο και με εκείνη του ερευνητή των σύγχρονων πολυτροπικών εκφράσεων του λαϊκού μας πολιτισμού.

Αναφέρομαι συγκεκριμένα σε άρθρο που δημοσιεύθηκε σε προηγούμενο τεύχος της εφημερίδας σχετικά με την εκκαθάριση των τοιχίων της λεωφόρου Βουιαγμένης από τις πάμπολλες τοιχογραφίες (γκράφιτι).

Αξίζει δε να αναφέρω εδώ ότι η τεχνική αυτή ήδη από τα προϊστορικά χρόνια αποτελούσε μέσο ενημέρωσης, αλλά και καταγραφής κοινής πορείας και επιδιώξεων, με αναγωγές στο συλλογικό φαντασιακό, των πρώτων ανθρώπινων κοινοτήτων. Με το πέρασμα των αιώνων η χρήση τους γνώρισε πολλές διακυμάνσεις, με διακυμάνσεις από την επίσημη αξιοποίησή τους (εφημερίδα του τοίχου) ως και φωνή διαμαρτυρίας ενάντια σε κυρίαρχες δομές και ιδεολογίες.

Ξαναγυρνώντας στην αφορμή λοιπόν ανέφερε το άρθρο ότι όχι μόνο – ενδεχομένως σε προεκλογικούς ρυθμούς – θα καθαρίζονταν όλες οι επιφάνειες από τα «ρυπαρά» σκίτσα, συνθήματα, ζωγραφιές κ.λπ., αλλά θα γινόταν και επιστρωμάτωση με κάποιο ειδικό υλικό που θα απέτρεπε την επανεμφάνισή τους.

Από τη μία σκέφτηκα, ως δημότης πρωτίστως, ότι καλό θα ήταν να «νοικοκυρευτεί» αισθητικά η συγκεκριμένη περιοχή· από την άλλη ωστόσο, ως λαογράφος, αισθάνθηκα μια επερχόμενη απώλεια σκεπτόμενος δύο έργα που βρίσκονταν στο αρχικό κομμάτι της εισόδου στη λεωφόρο Βουλιαγμένης από την παραλιακή οδό:

Το ένα αδυνατώ να περιγράψω ακριβώς τι απεικόνιζε, μιας και πάντα οδηγώντας περνούσα, αλλά σίγουρα ήταν πολύ ωραίο, τουλάχιστον στα δικά μου μάτια. Νομίζω δε ότι θα μπορούσε κάλλιστα να ενταχθεί στην κατηγορία «pieces» (masterpieces = αριστουργήματα), κατά την κατηγοριοποίηση των εμπλεκόμενων ομάδων.

Το δεύτερο, ακόμα πιο ενδιαφέρον, σκίτσο αποτελεί εμφανώς ένα επιμνημόσυνο μήνυμα για έναν αδικοχαμένο στο σημείο εκείνο νεαρό, φιλοτεχνημένο ή κατά παραγγελία – δεν έχω τρόπο να το γνωρίζω – από προσφιλή του πρόσωπα.

Σημειωτέον τα έργα αυτά αποτελούν και μελετώνται ως δείγματα σύγχρονης αστικής λαϊκής τέχνης από τις ανθρωπιστικές εν γένει επιστήμες. Θέλησα τότε να στείλω σχετικό μήνυμα ζητώντας τη διακριτική διαφύλαξη των συγκεκριμένων έργων, κάτι που ωστόσο δεν έπραξα στη δίνη του ξέφρενου ρυθμού της καθημερινότητάς μας.

Την Τρίτη, 2/4/2019, περνώντας από την περιοχή είδα το τοιχίο φρεσκοβαμμένο και κατηφορίζοντας προς την παραλιακή, θεώρησα με λύπη ότι δεν θα αντίκριζα ξανά τα δύο αυτά σκίτσα, ιδίως το τόσο συγκινητικό δεύτερο.

Προς μεγάλη μου έκπληξη λοιπόν διαπίστωσα ότι οι εργάτες είχαν προσπεράσει συγκεκριμένα τα δύο αυτά έργα. Δηλώνοντας παντελή άγνοια για τις ιδιαίτερες περιστάσεις της απόφασης αυτής, όπως και το αν ήταν προϊόν δικής τους επιλογής ή οδηγίας εκ μέρους εκπροσώπου του Δήμου, θα ήθελα ειλικρινά να συγχαρώ τον, άγνωστο, ιθύνοντα νου για την επιλογή του αυτή και να ευχηθώ στο μέλλον να δείχνεται παρόμοια, δυστυχώς πρωτόγνωρη στην εποχή μας, ευαισθησία σε μη «επώνυμα» έργα.

(Η κεντρική φωτογραφία είναι της Αρετής Πριοβόλου)