Ο νεκρός ζιφιός και το διαρκές δράμα των θαλασσών

Φιλοζωία ή οικολογία;

Ένα παράξενο θαλάσσιο ζώο έκανε την εμφάνισή του στα Λιμανάκια της Βουλιαγμένης στις 27 Ιανουαρίου, τραβώντας τα βλέμματα των ανθρώπων που κινητοποιήθηκαν μόλις αντιλήφθηκαν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στα μέσα ενημέρωσης, η είδηση γνωστοποιήθηκε και σε εξειδικευμένους εθελοντές οι οποίοι έσπευσαν στο σημείο και από νωρίς διευκρίνισαν ότι το ζώο δεν ήταν ούτε φυσητήρας, ούτε δελφίνι, αλλά ζιφιός. Το τραυματισμένο ζώο κατευθύνθηκε τελικά στα ανοιχτά, όμως εκβράστηκε εκ νέου στον Άλιμο, όπου έσπευσαν απλοί πολίτες, επιστήμονες και μέσα ενημέρωσης για να καλύψουν την απροσδόκητη παρουσία ενός παράξενου επισκέπτη που βρισκόταν εμφανώς σε ανάγκη. Λίγες ημέρες μετά, στις 2 Φεβρουαρίου, ο ζιφιός εκβράστηκε νεκρός στη Σαλαμίνα. 

Η ιστορία του άγνωστου ζώου άγγιξε μια ευαίσθητη χορδή της ελληνικής κοινωνίας. Η συγκίνηση και ευαισθητοποίηση για την τύχη του οδήγησε τους εθελοντές που ασχολήθηκαν με την υγεία του να τον βαφτίσουν και «Σωτήρη», όνομα με το οποίο έμεινε τελικά γνωστό. Ο Σωτήρης βοήθησε ώστε να αποκαλυφθεί σε ένα πραγματικά ευρύ κοινό που έτεινε για πρώτη φορά ευήκοον ους, το συνεχιζόμενο δράμα των ελληνικών θαλασσών που έχει θύματα μεταξύ άλλων τους ζιφιούς. Ωστόσο, από τη μεμονωμένη εκδήλωση φιλοζωίας στην οικολογική συνείδηση υπάρχει μεγάλη απόσταση. 

Μαζική εξόντωση 

Είναι μια ευχάριστη σύμπτωση το γεγονός ότι στον Δήμο των 3Β και συγκεκριμένα στη Βουλιαγμένη έχει την έδρα του το Ινστιτούτο Κητολογικών Ερευνών «Πέλαγος», ένας ερευνητικός οργανισμός που για πάνω από δύο δεκαετίες μελετά με αφοσίωση επιστημονικά τα κητώδη, μια μεγάλη ομάδα ζώων. Όπως μαθαίνουμε από την ιστοσελίδα του, pelagosinstitute.gr, στις ελληνικές θάλασσες έχουν καταγραφεί 12 διαφορετικά είδη ζωντανών κητωδών, στα οποία περιλαμβάνονται η πετροφάλαινα, ο φυσητήρας, ο ζιφιός, το σταχτοδέλφινο, το ρινοδέλφινο, το κοινό δελφίνι, το ζωνοδέλφινο και η Φώκαινα. Η κοινή άγνοια για τη διάκριση των διάφορων ειδών δείχνει και την απόσταση που ο σύγχρονος άνθρωπος έχει από το φυσικό του περιβάλλον.

Με αφορμή το περιστατικό του ζιφιού, ο επιστημονικός υπεύθυνος του Ινστιτούτου, Αλέξανδρος Φραντζής, αποκάλυψε ότι την ώρα που η δημοσιότητα είχε εστιάσει σε ένα ατυχές ζώο στο Σαρωνικό, δεκάδες άλλα εξοντώνονται και ολόκληροι πληθυσμοί από ζιφιούς απειλούνται από τη δραστηριότητα του ελληνικού κράτους. Όπως κατήγγειλε δημοσίως ο κ. Φραντζής, ένα από τα τέσσερα σημαντικότερα «σπίτια» των ζιφιών στον κόσμο που βρίσκεται στη χώρα μας και συγκεκριμένα στην Ελληνική Τάφρο, η οποία εκτείνεται από την Κεφαλλονιά μέχρι τη Ρόδο, απειλείται σήμερα από τις έρευνες της ελληνικής πολιτείας για φυσικό αέριο. Οι εκρήξεις που απαιτούνται για τις έρευνες και πραγματοποιούνται στον Κυπαρισσιακό κόλπο συνιστούν έναν θανάσιμο κίνδυνο για τα ζώα που κατοικούν στη συγκεκριμένη θάλασσα για εκατομμύρια χρόνια προτού εμφανιστούν οι άνθρωποι.

Έδρα τη Βουλιαγμένη έχει το Ινστιτούτο Κητολογικών Ερευνών «Πέλαγος» το οποίο για πάνω από δύο δεκαετίες έχει αφοσιωθεί στη μελέτη και προστασία των κητωδών, τη μεγάλη οικογένεια ζώων στην οποία ανήκει και ο εικονιζόμενος ζιφιός

Δυστυχώς, πριν αλέκτορα φωνήσαι, οι εκκλήσεις του Ινστιτούτου «Πέλαγος» να μην περιοριστεί η δημόσια προσοχή στο «δέντρο» του εκβρασμένου Σωτήρη, αλλά να εστιάσει στο «δάσος» της οικολογικής καταστροφής που προκαλούν συγκεκριμένες ανθρώπινες δραστηριότητες στη θάλασσα, επαληθεύτηκε τραγικά με τους νέους εκβρασμούς τριών ζιφιών στις ακτές της Κέρκυρας. Τα νέα περιστατικά πυροδότησαν την παρέμβαση 15 περιβαλλοντικών οργανώσεων που με επιστολή τους στην κυβέρνηση ζήτησαν να διακοπούν άμεσα οι σεισμικές έρευνες στο Ιόνιο για τον εντοπισμό υδρογονανθράκων που διενεργούνται από τα ΕΛΠΕ. 

Το Ινστιτούτο «Πέλαγος» το 1996 μελέτησε τον εκβρασμό και θάνατο 20 τουλάχιστον ζιφιών στην περιοχή του Κυπαρισσιακού Κόλπου, ανακαλύπτοντας ότι αιτία του φαινομένου ήταν η χρήση ισχυρού στρατιωτικού σόναρ στη διάρκεια ναυτικών ασκήσεων του ΝΑΤΟ. Μαζικές θανατώσεις ζιφιών αποκαλύφθηκαν ακόμα το 1997, το 2000 και το 2011 από την ίδια αιτία που αναλύθηκε σε επιστημονικά περιοδικά αλλά και στα ΜΜΕ.

Ως προς τις προσπάθειες διάσωσης του συμπαθούς Σωτήρη, ο Αλέξανδρος Φραντζής με συνέντευξή του στη δημόσια τηλεόραση τόνισε ότι από τις επιχειρήσεις που γίνονταν σε …ζωντανή μετάδοση έλειπε η επιστημονική καθοδήγηση. Όπως είπε, πρόκειται για ζώα που αποφεύγουν την επαφή με τον άνθρωπο και τις δραστηριότητές του και κάθε επαφή μαζί τους χρειάζεται πολύ μεγάλη προσοχή και επιστημονική σοβαρότητα, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος ακόμη και μετάδοσης ιώσεων σε ένα μέλος ή και σε ολόκληρη ομάδα.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο «Πέλαγος», «όσο η ουσιαστική ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση του κόσμου είναι αναγκαία, άλλο τόσο η ευκαιριακή και απλώς συγκινησιακή εκμετάλλευση της ευαισθησίας των ανθρώπων για τα ζώα αυτά δεν μπορεί να προσφέρει πολλά στην ουσιαστική προστασία τους». Η περίπτωση του εκβρασμένου ζιφιού στον Σαρωνικό είναι μια καλή αφορμή να ξεκινήσει και η τοπική κοινωνία μια πιο εμπεριστατωμένη προσέγγιση στη θαλάσσια ζωή και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει.