Η κρυμμένη όψη της έμφυλης βίας

Με αλλεπάλληλα σοκ από την αγριότητα διαδοχικών περιστατικών η ελληνική κοινωνία διαπιστώνει πλέον την έκταση και την ένταση που παρουσιάζουν εγκλήματα τα οποία χαρακτηρίζονται από την έμφυλη διάστασή τους. Για «τα πρόσφατα περιστατικά έμφυλης βίας και γυναικοκτονίας» που «μας έχουν αφήσει όλους άφωνους, συγκλονισμένους» και ταυτόχρονα «γεννούν σοβαρές ανησυχίες για την έκταση των φαινομένων αυτών στη χώρα μας» τοποθετήθηκε δημοσίως στις 18 Ιουλίου και η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, νομιμοποιώντας με το κύρος της τον όρο «γυναικοκτονία» που συγκεντρώνει πολλή κριτική.

Αν για τα τελευταία περιστατικά τον πρώτο λόγο έχει σήμερα η δικαιοσύνη, υπάρχουν και άλλα παλαιότερα, τα οποία κρίθηκαν μεν από τα ελληνικά δικαστήρια, ωστόσο κράτησαν αθέατη ή όχι επαρκώς φωτισμένη τη διάσταση της έμφυλης βίας τα οποία τα χαρακτήρισε.

Για μια διαφορετική αλλά με εμφανείς αναλογίες υπόθεση γράφτηκε η παραστατική νουβέλα της δημοσιογράφου Μαρίας Λούκα με τίτλο Μια γυναίκα απολογείται που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος. Πρόκειται για μια λογοτεχνική και εξιδανικευμένη απόδοση της απολογίας που θα μπορούσε να είχε κάνει μια κοπέλα από την Κόρινθο, η οποία μετά τη σεξουαλική επίθεση που δέχτηκε εκείνη και η φίλη της, σκότωσε τον επιτιθέμενο με μια μαχαιριά.

Τα δικαστήρια που ακολούθησαν, τα έτη 2017 και 2018, της αναγνώρισαν το ελαφρυντικό ότι δεν είχε ταπεινό κίνητρο ελαφρύνοντας την ποινή της, χωρίς πάντως να δεχτούν ότι αμύνθηκε έχοντας υποστεί σεξουαλική επίθεση. Την κοινωνική ανάγνωση της υπόθεσης, μακριά από τα νομικά επιχειρήματα και την επίκληση νομολογίας, ανέλαβε η συγγραφέας που καταδύθηκε στην πολλαπλά τραυματισμένη ψυχή ενός κοριτσιού πολύ φτωχού και με διαφορετική νοητική λειτουργία από τη συνηθισμένη, που η πατρική βία την οποία υπέστη από παιδί, την ώθησε να γίνει άστεγη.

Το αφηγηματολογικά και πραγματολογικά ενδιαφέρον του βιβλίου είναι η απόσταση που χωρίζει την εξευγενισμένη, πλαστική και περίτεχνη γλώσσα που βάζει η συγγραφέας στο στόμα της αφηγήτριας, δηλαδή του χαρακτήρα που έφτιαξε ως κατηγορούμενη, με τη γλώσσα που θα μπορούσε στην πραγματικότητα να χειριστεί υπό τις γνωστές συνθήκες η πραγματική κατηγορούμενη.

Απαιτούνται πραγματικά λογοτεχνικές δεξιότητες, κοινωνιολογική ματιά, γνώσεις ψυχολογίας και ένας αυξημένος βαθμός κοινωνικής συνειδητότητας για να υπερασπιστεί σήμερα μια γυναίκα τον εαυτό της από τα έμφυλα στερεότυπα ή τα αόρατα πατριαρχικά νήματα που περιορίζουν την ελευθερία της, για να αποκαλύψει τις ριζωμένες στρεβλώσεις που μοιάζουν φυσιολογικές και αιώνιες. Πολλές γυναίκες, αναφέρεται χαρακτηριστικά, δεν μπορούν να ανακαλέσουν καμία εμπειρία ελευθερίας: «Μπαίνει η βία στο σώμα τους από μικρές αέρινες διόδους, φωλιάζει κάτω από το δέρμα τους, πολλαπλασιάζεται όπως τα καρκινικά κύτταρα, εξολοθρεύει τα ζωτικά όργανα και στο τέλος το ίδιο το σώμα γίνεται μια αποικία βίας»…