Κρατικός δανεισμός και χρηματοπιστωτικό σύστημα

Του Θεόδωρου Γεωργίου*

Στον πλανήτη ολόκληρο δεν υπάρχει εθνικό κράτος, το οποίο για λογαριασμό του «λαού» του, δεν υπάρχει πολιτική κοινωνία, η οποία για λογαριασμό των πολιτών της, δεν χρησιμοποιούν τον μηχανισμό του δανεισμού για να διεκπεραιώσουν το πολιτικό έργο τους, όπως αυτό ορίζεται από τους εκάστοτε κυβερνώντες. Την απλή αυτή διαπίστωση μπορεί να την κάνει και ο πρωτοετής ακόμη φοιτητής των πολιτικών, κοινωνικών και νομικών επιστημών. Αλλά πίσω απ’ αυτή την διαπίστωση κρύβονται τα «μεγάλα μυστικά» της δημόσιας ζωής κάθε τόπου.

Με αφορμή τους εορτασμούς για τα 200 χρόνια από την έναρξη του αγώνα κατά των Οθωμανών, οι Έλληνες πολίτες μπορούν να πληροφορηθούν ό,τι έχει γραφεί σχετικώς με τα δάνεια του επαναστατικού αγώνα. Αλλά δεν χρειάζεται να πάμε μακριά. Η πρόσφατη δεκαετία (2008-2018) με την πολιτική προσπάθεια που όλοι μας καταβάλαμε να διαχειρισθούμε τα κρατικά δάνειά μας, υπήρξε καθοριστική για την ιστορική πορεία μας ως εθνικού κράτους και ως πολιτικής κοινωνίας. Την «έξοδο από τα μνημόνια» (Αύγουστος 2018), η οποία υπήρξε μία ιστορική στιγμή στην πολιτική ζωή της Ελλάδας, φαίνεται πως κανείς δεν θέλει να τη θυμάται. Μήπως, επειδή η συμβολή του ΣΥΡΙΖΑ ως κυβέρνηση υπήρξε ένα «πράγμα» που από κανέναν πολιτικό επιστήμονα δεν έχει ερευνηθεί; Και γιατί η επιστημονικο-πολιτική έρευνα εξαντλείται στο πρώτο εξάμηνο του 2015; Δεν θέτω άλλα ερωτήματα επιμεριστικά, αλλά πρωτίστως πολιτικά. Ενδιαφέρομαι, όπως αντιλαμβάνομαι και εγώ και όλοι μας, να σκεφθούμε για το εξής «πράγμα». Τι σημαίνει κρατικός δανεισμός, από ποιους δανείζεται ένα κράτος, ποιοι είναι οι μηχανισμοί αποπληρωμής των δανείων και ποιος είναι ο ρόλος του χρήματος σ’ αυτές τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές;

Πολλοί από τους αναγνώστες μου λένε: Τι ζητάς εσύ ένας Υδραίος στη Λάρισα και μιλάς για το χρηματοπιστωτικό σύστημα, ενώ είσαι πολιτικός φιλόσοφος. Η απάντησή μου στους καλοπροαίρετους αυτούς αναγνώστες, έχει ως εξής: Τα θεματικά αντικείμενα της πολιτικής φιλοσοφίας δεν επιμερίζονται σε κεφάλαια επιστημονικής έρευνας και μελέτης, είναι ένας καθολικός επιστημονικός κόσμος ο οποίος περιλαμβάνει όλα όσα έχουν να κάνουν με τον ανθρώπινο κοινωνικό βιόκοσμο, τη δομή του και τη λειτουργία του. Όπως έχουν να κάνουν και με την πολιτική εξουσία που έχει αναλάβει αυτό το πολιτικό έργο της διαχείρισης του κοινωνικού βιόκοσμου.

Ας επανέλθουμε, όμως, στα αρχικά θεμελιώδη ερωτήματά μας. Ένα κράτος στον πλανήτη μας δανείζεται χρήματα για να διεκπεραιώσει το έργο του και η πράξη του αυτή (κρατικός δανεισμός ονομάζεται) καθορίζει την καθημερινή ζωή των κυβερνωμένων. Εάν αυτό το κράτος δεν έχει οργανωθεί στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας ή πολύ περισσότερο αποκρύπτει από τους πολίτες τις πράξεις του, τότε τι θα πρέπει να κάνουν οι πολίτες, ο «λαός» κατά το Σύνταγμα; Οι πολίτες, ο «λαός» εξεγείρονται και λοιδορούνται από τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης με ακατανόμαστες εκφράσεις και λεκτικές ύβρεις. Ας θυμηθούμε όλοι μας τι συνέβαινε επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ (2015-2019), όταν το επικυρίαρχο σύστημα πληροφόρησης και ενημέρωσης στράφηκε εναντίον όλων μας που προσπαθούσαμε να θέσουμε τα «χρηματοπιστωτικά πλαίσια» διαχείρισης του κρατικού δανεισμού, τη στιγμή κατά την οποία η χώρα μας «γονάτιζε» σε όλα τα επίπεδα της συγκροτήσεώς της.

Τα κράτη, λοιπόν, δανείζονται από τις επιμέρους πολύπλοκες και πολυεπίπεδες δομές του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος. Οι συναλλαγές αυτές ανάμεσα στους δύο συνομιλητές δεν γίνονται στο πλαίσιο της επικοινωνιακής ορθολογικότητας, αλλά υπό την «δαμόκλειο σπάθη» της δύναμης του ισχυρότερου. Ο τάδε πιστωτής του χρηματοπιστωτικού συστήματος επιβάλλει την ισχύ του (Macht) στο τάδε κράτος της οικουμένης. Από εκεί και πέρα, αρχίζει μήπως, η πολιτική πορεία του αυτοπροσδιορισμού κάθε κρατικής οντότητας;

Επιγραμματικά τονίζω ότι χρησιμοποίησα μέσα λόγου και επιχειρηματολογίας που ταιριάζουν στους εμπειρικούς αναλυτές και όχι στους στοχαστές και διανοούμενους. Αυτό το έκανα, επειδή το εξαιρετικό βιβλίο του Γιώργου Δερτιλή με τον τίτλο: «Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις: 1821-2016» δεν μου άφησε περιθώρια κριτικο-ερμηνευτικού αναστοχασμού. Ο Γιώργος Δερτιλής, κορυφαίος επιστήμων και διανοούμενος της εποχής μας, με το έργο του αυτό μας δείχνει την ιστορική εξέλιξη της Ελλάδας στο μέλλον.

*Ο Θεόδωρος Γεωργίου είναι καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης