«Αλέξανδρος Φλέμιγκ»: 20 χρόνια βιοϊατρικής έρευνας στη Βάρη

Για πολλά είναι γνωστή και ονομαστή η Βάρη, σίγουρα όμως όχι για τη βιοϊατρική έρευνα. Κι όμως, στη Βάρη εδρεύει ένα από τα σημαντικότερα ερευνητικά ιδρύματα της χώρας, το οποίο βρίσκεται πρώτο στην εθνική αξιολόγηση, έχοντας συμβάλει ήδη σημαντικά στην υγεία του σύγχρονου ανθρώπου.

Το Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμιγκ» ιδρύθηκε το 1998, όμως οι ρίζες του βρίσκονται πολύ παλαιότερα, στα μέσα της δεκαετίας του 1960. Τότε η Αμαλία Φλέμιγκ, η Ελληνίδα σύντροφος του Αλεξάντερ Φλέμιγκ, του Σκωτσέζου πιο διάσημου ίσως ερευνητή βιολόγου και του ανθρώπου που ανακάλυψε το πρώτο αντιβιοτικό, την πενικιλίνη, οραματίστηκε τη δημιουργία ενός πρωτοποριακού κέντρου στη μνήμη του συζύγου της.

Η έλευση της χούντας πάγωσε το σχέδιο καθώς η ίδια ως υποστηρίκτρια της αντιδικτατορικής δράσης διώχθηκε, φυλακίστηκε, βασανίστηκε και εξορίσθηκε από τη χώρα με εντολή των συνταγματαρχών.

Το όνειρο

Σε μια βιογραφική τηλεοπτική της συνέντευξη στην εκπομπή Μονόγραμμα της ΕΡΤ που προβλήθηκε το 1985, ένα χρόνο πριν το θάνατό της, η Αμαλία Φλέμιγκ επισκέφθηκε το Κέντρο στη Βάρη που τότε ήταν ακόμη γιαπί με την κάμερα της εκπομπής και ανέφερε:

«Εδώ είναι το Ίδρυμα Βασικής Βιολογικής Έρευνας. Αυτό ήταν το όνειρο της ζωής μου, να μπορέσει να γίνει ένα τέτοιο ίδρυμα. Να γίνεται έρευνα, να μπορούν οι φοιτητές να εργάζονται και να παίρνουν αυτή τη νοοτροπία της έρευνας, η οποία είναι ένας τρόπος ζωής. Το αρχίσαμε με τον Γεώργιο Παπανδρέου, ο οποίος κατάλαβε τι θέλαμε, κατάλαβε γιατί το θέλαμε ανεξάρτητο, να είναι (σ.σ. Νομικό Πρόσωπο) Ιδιωτικού Δικαίου και βοήθησε να γίνει με ένα μικρό ποσό που μπόρεσα να καταθέσω εγώ για να το ιδρύσω, γιατί βέβαια δεν είχα περισσότερα. Το αρχίσαμε με όνειρα πολλά, με πάρα πολλές επαφές με ξένους επιστήμονες. Είναι 138 στρέμματα και μπορούν να γίνουν πολλά κτήρια. Αυτή τη στιγμή θα συγκεντρωθούμε σε ένα κτήριο. Θα μπορέσουμε όμως να κάνουμε και ξενώνα για να έρχονται ξένοι επιστήμονες και να μένουν. Είναι 5 λεπτά από τη θάλασσα. Φανταστείτε τι είναι για έναν ξένο να βρεθεί σε αυτό το πραγματικά ειδυλλιακό μέρος. Έτσι θα μπορούν να εργάζονται, να παρακολουθούν τι κάνουμε και να παύσει αυτός ο αποκλεισμός των δικών μας επιστημόνων».

Πολεμώντας ασθένειες

Μικροσκόπια τελευταίας τεχνολογίας επιτρέπουν στην ερευνήτρια να βλέπει τις ατομικές δομές του κυττάρου

Σήμερα το Κέντρο «Αλέξανδρος Φλέμιγκ» είναι παγκοσμίως γνωστό στην επιστημονική κοινότητα. «Το γνωρίζουν ως ένα κέντρο το οποίο έχει μεγάλη επιστημονική και ερευνητική εξειδίκευση στο χώρο της μοντελοποίησης της ανθρώπινης ασθένειας σε πειραματικούς οργανισμούς», επισημαίνει μιλώντας στον «Δημοσιογράφο» ο Γιώργος Κόλλιας, Πρόεδρος και Επιστημονικός Διευθυντής του Κέντρου. Και εξηγεί: «Βοηθάμε στην κατανόηση των μηχανισμών που διέπουν την ανθρώπινη ασθένεια, ειδικά τις χρόνιες φλεγμονώδεις ασθένειες, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η σκλήρυνση κατά πλάκας, οι φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου, αλλά και ο καρκίνος ή τα νοσήματα μνήμης και μάθησης, όπως αλτσχάιμερ, πάρκινσον κ.λπ.».

Πρόκειται για την αιχμή της ιατρικής έρευνας. Μεταξύ άλλων στην 20ετή πλέον διαδρομή του, το Κέντρο «Αλέξανδρος Φλέμιγκ» ανέπτυξε πρώτο ένα μοντέλο για τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, που οδήγησε στη δημιουργία των «anti TNF» φαρμάκων τα οποία σήμερα θεραπεύουν την ασθένεια.

Εκτός από την πρώτη θέση στην κατάταξη της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας, το «Αλέξανδρος Φλέμιγκ» κατέχει και άλλη μια διεθνή καταξίωση: Οι 4 από τους συνολικά 14 ερευνητές του είναι είναι κάτοχοι της τιμητικής και πολύ υψηλού επιπέδου επιχορήγησης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC). Ενώ πρόσφατα η δράση του διευρύνθηκε με δύο νέα Ινστιτούτα, αφιερωμένα στη Βασική Βιολογική Έρευνα (με στόχο την ανακάλυψη νέων θεραπευτικών στόχων) και Βιοκαινοτομία (με στόχο την ανακάλυψη νέων θεραπειών).

Στόχος των επόμενων ετών είναι επίσης η ριζική ανάταξη του Μουσείου του Κέντρου. Στις εγκαταστάσεις της Βάρης φυλάσσεται και εκτίθεται η συλλογή των προσωπικών αντικειμένων του Αλεξάντερ Φλέμιγκ, την οποία έχουν επισκεφτεί δεκάδες σχολεία μέχρι στιγμής. Ωστόσο, ακόμη δεν έχει οργανωθεί ο χώρος που θα εισαγάγει τον επισκέπτη στη νέα εποχή της βιοϊατρικής έρευνας.

Το όραμα της Αμαλίας Φλέμιγκ, για μια ερευνητική εστία που θα προσελκύει επιστήμονες από όλο τον κόσμο ασπάζεται και η σημερινή διοίκησή του. Αυτές τις ημέρες το Κέντρο διοργανώνει ένα διεθνές συνέδριο μοριακής βιολογίας στη Βουλιαγμένη, ενώ το Φθινόπωρο προγραμματίζονται εκδηλώσεις για τα 20 χρόνια λειτουργίας του Κέντρου.

«Ένα όνειρό μας είναι η δημιουργία εδώ στον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης μιας βιοτεχνόπολης. Ένα σημείο όπου η βιομηχανία θα έρθει κοντά στο ερευνητικό κέντρο. Ένα τέτοιο βιοτεχνολογικό πάρκο στα πρότυπα του εξωτερικού θα έκανε τον Δήμο να ακούγεται στα πέρατα του κόσμου», υπογραμμίζει ο Γιώργος Κόλλιας.