Αδέσποτα ζώα και φιλόζωοι

Της Γλυκερίας Σιούτη*

Τα βλέπεις να βολτάρουν στους δρόμους ή να λιάζονται με τις ώρες σε πλατείες και λοιπά μέρη. Οι αδέσποτοι σκύλοι και γάτες καλώς ή κακώς αποτελούν, ένα αναπόσπαστο στοιχείο του αστικού τοπίου στην Ελλάδα.

Τα ζώα, αδέσποτα και μη, προορίζονται από τη φύση να ζουν ελεύθερα στο περιβάλλον, ένα περιβάλλον που ο άνθρωπος με τις απανωτές του επεμβάσεις έχει αλλοιώσει στο έπακρο ώστε να το φέρει στα μέτρα του. Επιβιώνουν με δυσκολία στους ελάχιστους φυσικούς χώρους που υπάρχουν ενώ είναι αναγκασμένα να προσαρμοστούν στα νέα μέτρα και σταθμά που επιβάλει το αστικό τοπίο.

Στην Ελλάδα είμαστε φιλόζωοι, βέβαια πάντοτε υπάρχουν και οι εξαιρέσεις στον κανόνα. Η θέσπιση νόμου για την προστασία των αδέσποτων είναι ένα τεράστιο βήμα στην ελληνική κοινωνία. Οι άνθρωποι στην τεράστια πλειοψηφία τους χρησιμοποιούν τα ζώα αποκλειστικά και μόνο για να καλύψουν τις ανάγκες τους είτε αυτές είναι συναισθηματικές είτε είναι πρακτικές. Συγχρόνως, η μέριμνα που πολλοί φιλόζωοι επιδεικνύουν, κυρίως για τα αδέσποτα ζώα, δημιουργεί πεδία έντασης με τους κατοίκους των σημείων, στα οποία η μέριμνα αυτή εκδηλώνεται.

Το δικαίωμα της φροντίδας συνοδεύεται από την υποχρέωση για σεβασμό στον κοινόχρηστο χώρο

Δικαιώματα και υποχρεώσεις όμως υφίστανται και για τις δύο πλευρές. Ας δούμε όμως και τι προβλέπεται με βάση την πρόσφατη νομοθεσία για το ζήτημα αυτό. Με το ν. 4039/2012, όπως ισχύει, κατοχυρώνεται το θεσμικό πλαίσιο προστασίας των δεσποζόμενων και αδέσποτων ζώων συντροφιάς από την εκμετάλλευση ή τη χρησιμοποίησή τους για κερδοσκοπικούς λόγους. Παράλληλα, καθορίζονται οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματα τόσο των ιδιοκτητών ζώων συντροφιάς, όσο και των φιλόζωων πολιτών αναφορικά με τα αδέσποτα ζώα, καθώς και οι αρμοδιότητες και οι υποχρεώσεις των αρμοδίων αρχών για την προστασία τους.

Σύμφωνα με τη διάταξη της παρ. 10 του άρθρ. 9 του ν. 4039/2012, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 46 του ν. 4235/2014 «δεν απαγορεύεται η παροχή τροφής και νερού σε αδέσποτα ζώα συντροφιάς από φιλόζωους πολίτες, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι κανόνες καθαριότητας και υγιεινής».

Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι το δικαίωμα ενός φιλόζωου πολίτη να φροντίζει τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς, παρέχοντάς τους τροφή και νερό, κατοχυρώνεται ευθέως από το νόμο, υπό τις οριζόμενες σε αυτόν προϋποθέσεις. Ειδικότερα, επιτρέπεται σε κάθε φιλόζωο πολίτη να παρέχει τροφή και νερό σε αδέσποτα ζώα συντροφιάς, εφόσον τηρεί τους κανόνες υγιεινής. Η ως άνω διάταξη δεν ορίζει το ακριβές περιεχόμενο των εννοιών καθαριότητας και υγιεινής.

Από την ερμηνεία της εν λόγω διάταξης προκύπτει ότι η υποχρέωση τήρησης των κανόνων καθαριότητας και υγιεινής, αναφέρεται τόσο στην παροχή της φροντίδας, όσο και στον τόπο που αυτή παρέχεται. Δηλαδή, κάθε φιλόζωος πολίτης υποχρεούται αφενός, κατά την παροχή νερού και τροφής στα αδέσποτα ζώα συντροφιάς να τηρεί τους κανόνες καθαριότητας και υγιεινής και αφετέρου, να τηρεί τους αυτούς κανόνες στον κοινόχρηστο χώρο που παρέχει την φροντίδα του σε αυτά.

Δεδομένου του γεγονότος ότι η καθαριότητα της πόλης και η προστασία του περιβάλλοντος είναι κοινωνικά αγαθά που επιτυγχάνονται και προστατεύονται αφενός, με την συνεχή συνεργασία δημοτών – κατοίκων και του ∆ήμου και αφετέρου, με την τήρηση των υποχρεώσεων κάθε πολίτη, η υποχρέωση μέριμνας των κανόνων καθαριότητας και υγιεινής συνίσταται στη διασφάλιση της καλύτερης δυνατής καθαριότητας των χώρων, στους οποίους παρέχεται η φροντίδα προς τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς, καθώς και στην προστασία της δημόσιας υγείας και των συνθηκών υγιεινής.

* Η Γλυκερία Π. Σιούτη είναι δικηγόρος, καθηγήτρια Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών