Η πανδημία ως πρόκληση για την τοπική δημοκρατία

Καθώς η ιδιότυπη περίοδος έκτακτης ανάγκης λόγω της υγειονομικής κρίσης επεκτείνεται στο χρόνο και για άγνωστο ακόμη διάστημα, μέχρι την έλευση μιας σωτήριας λύσης από την επιστήμη και τη λήξη του συναγερμού, οι επιπτώσεις από την αποφυγή του συνωστισμού ξεκινούν και αφήνουν έντονα σημάδια στην κοινωνική ζωή όπως την γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.

Ήταν 10 Μαρτίου 2020 όταν ο υπουργός Υγείας ανακοίνωσε το κλείσιμο όλων των σχολείων της χώρας για προληπτικούς λόγους και για την αναχαίτιση διάδοσης του κορονοϊού κατά το πρώτο κύμα της πανδημίας. Από τότε ξεκίνησε ουσιαστικά η περίοδος της κοινωνικής αποστασιοποίησης που μέχρι σήμερα, έξι μήνες μετά, βιώνουν όλοι οι πολίτες της χώρας, με διάφορες διακυμάνσεις στα μέτρα που κάθε φορά ισχύουν αλλά και στην ατομική στάση καθενός έναντι της νέας κατάστασης. Εκείνο που φαίνεται να είναι καθολικό φαινόμενο είναι η ριζική αλλαγή στον τρόπο που λειτουργούν τα συλλογικά όργανα της δημόσιας διοίκησης αλλά και οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών. Ο Δήμος και συνολικά τα όργανα της τοπικής δημοκρατίας αλλά και οι τοπικοί σύλλογοι –αθλητικοί, πολιτιστικοί, γονέων– έχουν εισέλθει σε μια ειδική φάση αναστολής των συλλογικών τους διαδικασιών. Η λειτουργία της τοπικής δημοκρατίας όπως την γνωρίσαμε μέχρι σήμερα περνά μια σοβαρή κρίση, λόγω των έκτακτων μέτρων αλλά και λόγω της επικρατούσας κατάστασης που αποθαρρύνει –αν δεν απαγορεύει– κάθε συγκέντρωση προσώπων.

Το Δημοτικό Συμβούλιο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, ένα κατεξοχήν και εκ του νόμου όργανο που συνεδριάζει δημόσια και παραδοσιακά συγκεντρώνει το ενδιαφέρον δεκάδων πολιτών κάθε φορά που συγκαλείται, από τον Απρίλιο λειτουργεί υπό ιδιάζουσες συνθήκες λόγω των κυβερνητικών αποφάσεων. Εν μέσω καραντίνας, στις 14 Απριλίου συνεδρίασε με τηλεδιάσκεψη. Έκτοτε και πάντα με βάση τα όσα όρισαν οι κυβερνητικές αποφάσεις, έχει συνεδριάσει μία φορά «διά περιφοράς», δηλαδή με ηλεκτρονική αποστολή των εισηγήσεων και τηλεφωνική ή επιστολική ψήφο και τέσσερις φορές «κεκλεισμένων των θυρών», δηλαδή με φυσική παρουσία των συμβούλων στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου και με διά ζώσης συζήτηση, αλλά χωρίς την παρουσία πολιτών.

Πρέπει να πιστωθεί στη δημοτική αρχή των 3Β ότι παρόλο που κάτι τέτοιο δεν ζητείται από καμία εγκύκλιο ή νομοθεσία, έχει επενδύσει από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε το 2014 στην πλήρη δημοσιότητα των διαδικασιών με όλα τα διαθέσιμα μέσα. Ακόμη και η διά τηλεδιάσκεψης συνεδρίαση αναμεταδόθηκε ζωντανά από τη σελίδα του Δήμου στο Facebook –και τα 3Β ήταν ο μοναδικός Δήμος που έπραξε κάτι ανάλογο καθώς το εγχείρημα έχει διάφορες τεχνικές δυσκολίες– ενώ όλες οι συνεδριάσεις (πλην των «διά περιφοράς») βιντεοσκοπούνται και αναρτώνται μόνιμα στο διαδικτυακό κανάλι του Δήμου.

Ωστόσο, αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι δεξιότητες στην τεχνολογία των υπολογιστών και η πρόσβαση στο διαδίκτυο δεν είναι δεδομένα για το σύνολο των πολιτών. Έπειτα, οι συνεδριάσεις των τριών τοπικών Συμβουλίων Δημοτικής Κοινότητας που επίσης διεξάγονται κατά κανόνα «κεκλεισμένων των θυρών» και κατ’ εξαίρεση «διά περιφοράς» στο διάστημα αυτό, δεν είναι σήμερα εφικτό για πρακτικούς λόγους και λόγους κόστους να καλύπτονται τηλεοπτικά όπως το Δημοτικό Συμβούλιο. Ένα σημαντικό πρόβλημα που έχει ανακύψει είναι ότι ο ετήσιος απολογισμός της δημοτικής αρχής για το 2019, μια διαδικασία που εκ του νόμου έχει ανοιχτό χαρακτήρα με υποχρεωτικές προσκλήσεις προς τους τοπικούς φορείς, δεν επιτρέπεται να πραγματοποιηθεί υπό τις παρούσες συνθήκες.

Σημαντικότερα ζητήματα αντιμετωπίζουν οι συλλογικοί φορείς των τριών πόλεων. Σύλλογοι πολιτιστικοί ή σύλλογοι γονέων που λόγω διατάξεων στο καταστατικό τους οφείλουν να πραγματοποιήσουν εκλογοαπολογιστικές συνελεύσεις και εκλογές ανάδειξης νέας διοίκησης, αδυνατούν να ορίσουν τις σχετικές διαδικασίες. Ακόμη και αν τηρηθούν μέτρα υγειονομικής ασφάλειας, είναι πολύ αμφίβολο αν εξασφαλίσουν την απαραίτητη συμμετοχή από τα μέλη τους. Στην Αττική υπολογίζεται ότι λειτουργούν 30.000 περίπου σωματεία, αθλητικά, πολιτιστικά ή ειδικού σκοπού, που πλέον δεν αντιμετωπίζουν απλώς πρόβλημα νομιμοποίησης των αποφάσεων και των διοικήσεών τους. Βρίσκονται ενώπιον ερωτημάτων για την ίδια την ύπαρξή τους, καθώς οι συλλογικές δράσεις είναι συνυφασμένες με τη φυσική μαζική παρουσία μελών και κοινού. Αρκεί να αναφερθεί ότι στις 8 Σεπτεμβρίου, ο Επιμορφωτικός Σύλλογος Βάρης, μια συλλογικότητα με πορεία 38 ετών προσφοράς στην τοπική κοινωνία, ανακοίνωσε ότι «αναστέλλει όλες τις λειτουργίες και δραστηριότητές του, μέχρι νεοτέρας» αφού όλα τα προγράμματά του στερούνται πλέον νοήματος χωρίς τη συμμετοχή μελών και είναι αδύνατο να προγραμματιστούν σε ένα τόσο ρευστό τοπίο ως προς τις συνθήκες που θα ορίζουν τους κανόνες των κοινωνικών συνευρέσεων.

Μπροστά στο αγαθό της δημόσιας υγείας και τους κινδύνους από την έκθεση στον κορονοϊό όλα αυτά μοιάζουν λίγα, ανεπίκαιρα και άξια αναβολής. Ωστόσο προστίθενται στο μακρύ κατάλογο των συνεπειών της πανδημίας, που αναμφίβολα θα αφήσουν και μετά την κρίση το στίγμα τους.