Νικήσαμε ή ηττηθήκαμε το 1821;

Μια προσέγγιση αιρετική, διαφορετική και οπωσδήποτε ενδιαφέρουσα ως μη δυνάμενη να ταξινομηθεί σε γνωστές ιδεολογικές γραμμές, υπογράφει ο πρώην πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου καθηγητής Γιώργος Κοντογιώργης στο βιβλίο του με τίτλο Ελληνισμός και ελλαδικό κράτος, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ποιότητα.

Αφορμή γι’ αυτή τη ριζοσπαστική αναστοχαστική προσπάθεια έδωσαν οι «Δύο αιώνες αντιμαχίας», όπως τονίζεται στον υπότιτλο, σε άλλη μία αξιόλογη έκδοση που έρχεται στο φως με αφορμή τα 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση. Ο καθηγητής κρατά αποστάσεις από την κρατούσα άποψη, ότι δηλαδή ο σκοπός της επανάστασης επετεύχθη «στο μέτρο που οδήγησε στη δημιουργία ενός κράτους έθνους». Σύμφωνα με την αντίθετη άποψη που φέρνει στην επιφάνεια και την φωτίζει με έναν πολύ αναλυτικό τρόπο «το αποτέλεσμα της επανάστασης στοιχειοθετεί μια κοσμοϊστορικών διαστάσεων ήττα τόσο σε ό,τι αφορά το εν γένει ανθρωποκεντρικό κοσμοσύστημα όσο και στον έως τότε φυσικό του φορέα, τον ελληνισμό». Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι οι επαναστατημένοι Έλληνες δεν πέτυχαν το στόχο τους και ο ελληνισμός συνολικά έχασε τη θέση που κατείχε κατά τα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας οικονομικά, πνευματικά, κοινωνικά και πολιτικά.

Κύρια θέση του Γιώργου Κοντογιώργη είναι η αντίθεση μεταξύ ελληνισμού και ευρωπαϊκής Δύσης, η αντίθεση μεταξύ της επιδιωκόμενης «κοσμόπολης» και του «απολυταρχικού κράτους» που τελικά δημιουργήθηκε το 1832 και η αντίθεση μεταξύ της «συνταγματικής ή αιρετής μοναρχίας» με τη δημοκρατία.

Ένα κείμενο πυκνό σε έννοιες αλλά αναλυτικό στο μέτρο του δυνατού για να εισάγει τον αναγνώστη σε μια νέα οπτική της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας. Η εξιστόρηση ξεκινά από την επανάσταση και στέκεται σε σταθμούς όπως η μικρασιατική εκστρατεία, η δικτατορία, η μεταπολίτευση κ.ο.κ., φτάνοντας ως τη Συμφωνία των Πρεσπών.

Η αναδρομή αυτή καταλήγει στον στοχασμό για το μέλλον:

«Η διερώτηση για το μέλλον της ελληνικής κοινωνίας διέρχεται από την εναρμόνισή της με τις ανθρωποκεντρικές καταβολές του ελληνικού κόσμου, με πρώτη τη μεταβολή πολιτείας, δηλαδή με την απόσειση της νεοτερικής αιρετής μοναρχίας και την εφαρμογή της δημοκρατικής αρχής που αποτέλεσε το διαρκές ιδίω- μα του ελληνισμού μέχρι το τέλος της τουρκοκρατίας, ως μόνη ικανή συνθήκη επαναφοράς της πολιτικής στο κοινό συμφέρον», σημειώνει χαρακτηριστικά ο Γιώργος Κοντογιώργης.