Η κλασική μουσική στα σχολεία των 3Β

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εμπειρία είχαν την τύχη να ζήσουν μαθητές και εκπαιδευτικοί του 1ου Δημοτικού Σχολείου Βούλας τη Δευτέρα 10 Δεκεμβρίου το πρωί. Στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου η θεατρική σκηνή γέμισε κυριολεκτικά από 18 εξαιρετικούς μουσικούς της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών που για περισσότερο από μία ώρα έδωσαν μια συμφωνική συναυλία, παραδίδοντας ένα σπάνιο πολιτιστικό «μάθημα» και παράλληλα ένα θέαμα που είθισται να απολαμβάνει μόνο ένα ευάριθμο και εκλεπτυσμένο κοινό.

Τις ίδιες εικόνες και ήχους, από συνολικά 15 σχήματα της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, θα έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν κυριολεκτικά όλοι οι μαθητές (και οι 5.163 όπως έχουν καταμετρηθεί) του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, χάρη σε μια πρωτοβουλία της δημοτικής αρχής να συνεργαστεί με τον κορυφαίο αυτό πολιτιστικό φορέα της χώρας, ώστε να δοθούν επιμορφωτικές συναυλίες στα νηπιαγωγεία, τα δημοτικά σχολεία, τα γυμνάσια και τα λύκεια των τριών πόλεων.

Εντός Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκαν ακόμη συναυλίες στο Λύκειο Βουλιαγμένης και το 1ο Γυμνάσιο Βάρης, ενώ τις πρώτες ημέρες του 2019 θα είναι έτοιμο το πρόγραμμα για τις υπόλοιπες 28 σχολικές μονάδες. Σε κάθε σχολείο προγραμματίζονται δύο συναυλίες, ώστε οι αίθουσες εκδηλώσεων να μην είναι ασφυκτικά γεμάτες. Συνολικά, η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών θα παίξει 50 φορές ενώπιον του μαθητικού κοινού των 3Β. Ειδικές παραστάσεις ετοιμάζονται για το Ειδικό Δημοτικό και Ειδικό Νηπιαγωγείο του ΠΙΚΠΑ Βούλας και για το Παιδικό Χωριό SOS της Βάρης.

Ένα διαδραστικό μάθημα

Φυσικά, πρόκειται για κάτι πολύ παραπάνω από μια μονοδιάστατη συναυλία. Στην πραγματικότητα είναι ένα υψηλού επιπέδου διαδραστικό εισαγωγικό μάθημα στην κλασική μουσική.

Κατά τη διάρκεια της συναυλίας στη Βούλα τα παιδιά μπόρεσαν να ακούσουν ζωντανά και άμεσα τη διαφορά μεταξύ βιολιού και βιόλας, να ακούσουν ένα ξυλόφωνο (μια μορφή του οποίου ίσως υπάρχει σε κάθε παιδικό δωμάτιο) σε μεγάλης μαεστρίας σόλο, να τους εξηγηθεί παραστατικά με ποιο …μαγικό τρόπο βγαίνει ο ήχος στο τρομπόνι και βέβαια να ακούσουν ένα απαιτητικό κλαρίνο στο πλαίσιο μιας κλασικής σύνθεσης.

Ο μαέστρος δεν διεύθυνε απλώς την ορχήστρα. Απάντησε σε όλες τις ερωτήσεις των παιδιών, έθετε τα δικά του ερωτήματα στο μικρό κοινό, εξηγούσε ένα προς ένα τα μουσικά όργανα, από το κοντραμπάσο και το ολόχρυσο φλάουτο, ως το βιολεντσέλο και το πίκολο. Μάλιστα, μια όμορφη μικρή έκδοση που μοιράζεται σε όλους και όλες θα αφήσει και κάτι έντυπο από αυτή τη μικρή περιπέτεια στον κόσμο της μεγάλης μουσικής. Σκίτσα του Σπύρου Δερβενιώτη συστήνουν τα μουσικά όργανα της ορχήστρας σαν να ήταν μέλη του ζωικού βασιλείου.

Γράφουν οι υπεύθυνοι της Ορχήστρας εισαγωγικά: «Δεν είναι τυχαία η έκφραση «παίζω μουσική» αφού αυτή προϋποθέτει τη δημιουργικότητα, τη φαντασία, τη χαρά και την αίσθηση ελευθερίας που χαρίζει και το παιχνίδι, αλλά που, επίσης, έχει κανόνες και όρους όπως αυτό … Άλλωστε, η κλασική μουσική θυμίζει μυστηριώδες σαφάρι στη μαγικά ανεξάντλητη «ζούγκλα» της Τέχνης. Ελάτε όλοι μαζί μας, εμείς θα σας ανοίγουμε το δρόμο!».

Νίκος Χαλιάσας: «Δίνουμε το πρώτο ερέθισμα»

Ο «Δημοσιογράφος» μίλησε με τον μαέστρο του συνόλου Νίκο Χαλιάσα, κορυφαίο μουσικό της Κρατικής Ορχήστρας, για το πρόγραμμα και το σκοπό του. Ένα πρώτο ερώτημα που προκύπτει είναι πώς προσλαμβάνουν τα μουσικά έργα τα παιδιά τόσο διαφορετικών ηλικιών. «Με διαφορετικό τρόπο θα μιλήσω στα μικρά παιδιά, με διαφορετικό στα μεγαλύτερα», εξηγεί. «Τα κομμάτια μπορεί να είναι ίδια αλλά είναι ένα ζήτημα πώς θα τα εξηγήσεις. Το μεγαλύτερο παιδί μπορεί να εμβαθύνει περισσότερο, σε μικρότερες ηλικίες πάμε σε πιο απλά θέματα».

Ως προς το σύνολο που διευθύνει ο Νίκος Χαλιάσας, ένα από τα 15 που θα δώσουν τις συναυλίες στα σχολεία, σημειώνει: «Το συγκεκριμένο σύνολο έχει ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από όλα τα όργανα, έγχορδα, πνευστά –ξύλινα και χάλκινα– και κρουστά. Έχουμε κάνει ειδικές μεταγραφές των έργων γι’ αυτό το σύνολο, ώστε να μπορούμε να παρουσιάζουμε όλα τα όργανα. Στόχος είναι να βλέπουν τα παιδιά ποιος είναι ο ρόλος του κάθε οργάνου. Έτσι θα έχουν ακούσματα».

Δυστυχώς, το πρόγραμμα έρχεται να καλύψει, όσο αυτό είναι δυνατόν, ένα μεγάλο κενό: «Σε γενικές γραμμές λείπει η μουσική εκπαίδευση από τα ελληνικά σχολεία. Σίγουρα το κάθε σχολείο μπορεί να έχει τον μουσικό του, αυτό όμως δεν είναι αρκετό και αυτό το λέω μετά λόγου γνώσεως. Είναι αστείο να κάνει μια τάξη μια ώρα μουσικής την εβδομάδα».

Γιατί όμως κλασική μουσική, ρωτάμε. Δεν είναι ένα σχετικά δυσπρόσιτο είδος; «Και μόνο το γεγονός ότι η κλασική μουσική υπάρχει τα τελευταία 400 χρόνια και θα ακούγεται όσο υπάρχει ανθρωπότητα, δίνει ένα αυταπόδεικτο επιχείρημα. Είναι τεράστιος ο πλούτος, το βάθος και η ποικιλία των έργων: Υπάρχουν, ρομαντικά, εξπρεσιονιστικά ακούσματα, σύγχρονα και παλιότερα, καθώς σε όλες τις εποχές έχουν γραφτεί αριστουργήματα. Υπάρχει ακόμα μεγάλη ποικιλία ενορχηστρώσεων, για μικρή ή μεγάλη ορχήστρα, έργα για σολίστ».

Άλλωστε μας εξηγεί, τα κομμάτια είναι προσεκτικά επιλεγμένα και προσαρμοσμένα στο απαιτητικό αυτό κοινό: «Ξεκινάμε από συνθέσεις πολύ κλασικές, όπως το Μια μικρή νυχτερινή μουσική του Μότσαρτ, ο οποίος έχει γράψει υπέροχη και κατανοητή μουσική για παιδιά. Είναι αλήθεια ότι κάποια έργα άλλων συνθετών απαιτούν μεγαλύτερη παιδεία για να μπορέσεις να κατανοήσεις τι είναι αυτό το ωραίο που ακούς. Όμως έχουμε και άλλα κομμάτια, προσαρμοσμένα για το σύνολο αυτό, ώστε να παρουσιάσουμε τα όργανα που πρωταγωνιστούν».

Οι μουσικοί και ο μαέστρος έχουν απόλυτη συνείδηση ότι παίζοντας στα σχολεία εισέρχονται σε μια πολύ ιδιάζουσα σκηνή, σε σύγκριση με αυτές που έχουν συνηθίσει: «Τα παιδιά εντυπωσιάζονται. Παρόλο που όταν παίζουμε πολλές φορές μιλάνε μεταξύ τους, καταλαβαίνω ότι εκείνη την ώρα δεν μιλάνε για το πώς έπαιξε η ομάδα τους χτες, αλλά μοιράζονται τις εντυπώσεις τους γι’ αυτό που βλέπουνε. Θέλω να το αφήσω αυτό κι ας κάνουν και λίγη φασαρία. Όταν το παιδί εντυπωσιαστεί, θέλει να το εκφράσει και να το πει στον διπλανό του».

Ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης είναι από τους ελάχιστους, αν όχι ο μοναδικός, που υιοθετούν το πρόγραμμα αυτό σε αυτή την έκταση. Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών ενθαρρύνει κι άλλους Δήμους να φέρουν τις συναυλίες αυτές στα σχολεία: «Είναι μεγάλη μας χαρά να πηγαίνουμε σε σχολεία. Όπου υπάρχουν φωτισμένοι δήμαρχοι και δημοτικά συμβούλια που έχουν την τόλμη και τη διάθεση να αφιερώσουν γι’ αυτό το σκοπό πόρους, ανταποκρινόμαστε. Είναι πολύ σημαντικό να μπορείς να δώσεις στους κατοίκους και στα παιδιά εν προκειμένω την ευκαιρία να έχουν αυτές τις εμπειρίες. Το πιο ωραίο είναι να συναντούμε παιδιά που άκουσαν μια συναυλία μας και μας λένε μετά από κάποια χρόνια ότι ξεκίνησαν ένα μουσικό όργανα ύστερα από αυτό το πρώτο άκουσμα». Και συμπληρώνει: «Θέλουμε να δώσουμε το ερέθισμα στα μικρά παιδιά είτε να αρχίσουν την εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου είτε να γίνουν ακροατές. Δυστυχώς, τα ακούσματα αυτά δεν υπάρχουν στην καθημερινότητά μας. Η κλασική μουσική δεν υπάρχει στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο, μόνο ίσως στο 3ο Πρόγραμμα, αλλά ποιος το ακούει;».

Πώς η πρωτοβουλία αυτή θα βρει συνέχεια; «Το επόμενο βήμα είναι να έρθει ένα μεγαλύτερο κλιμάκιο της ορχήστρας για μια συναυλία όπου θα έρθουν όχι μόνο τα παιδιά, αλλά οι γονείς».

Φιλανθρωπική χριστουγεννιάτικη συναυλία

Αυτή η στιγμή είναι μάλιστα πολύ κοντά. Ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης διοργανώνει μια χριστουγεννιάτικη φιλανθρωπική συναυλία με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στο ξενοδοχείο Divani στο Καβούρι την Παρασκευή 21 Δεκεμβρίου. Η πρόσκληση έχει συμβολικό κόστος 5 ευρώ και το σύνολο των εσόδων θα διατεθεί για φιλανθρωπικούς σκοπούς.

Παράλληλα, η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών θα παραχωρήσει δωρεάν στον Δήμο 420 διπλές προσκλήσεις για τις συναυλίες της στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με στόχο να δοθεί η δυνατότητα παρακολούθησης συναυλιών. «Χρέος μας ως δημοτική αρχή είναι να συμβάλλουμε στην παιδεία των μαθητών της πόλης και να τους προσφέρουμε όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις και παραστάσεις στους τομείς του αθλητισμού, του περιβάλλοντος και του πολιτισμού, σε δια- δικασίες εκπαίδευσης πέρα από την αυστηρά μαθησιακή διαδικασία του σχολείου», δήλωσε σχετικά με την πρωτοβουλία αυτή ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος.