Το 1821 από την άλλη πλευρά

Στην άλλη πλευρά της σύγκρουσης του 1821, στα αρχεία και τις περιγραφές των Οθωμανών, εστιάζει με την πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη του ο Λεωνίδας Μοίρας που διδάσκει οθωμανική ιστορία στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ. Η Ελληνική επανάσταση Μέσα από τα Μάτια των Οθωμανών, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος, παρουσιάζει μέσα από μεταφρασμένα κείμενα πώς προσέλαβε και αξιολόγησε την «αταξία των υπηκόων τους» η οθωμανική πολιτική και πνευματική ελίτ.

Πόρισμα του συγγραφέα είναι ότι η ελληνική Επανάσταση παρότι διαφορετική από τις υπόλοιπες τοπικές ή εθνοτικές εξεγέρσεις στην οθωμανική επικράτεια λόγω της πολιτικής στόχευσης και της επικοινωνίας της με τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης και του ευρωπαϊκού διαφωτισμού, δεν αντιμετωπίστηκε εξ αρχής από τον Σουλτάνο με πολιτικούς όρους. Όπως αναφέρει ο Μαχμούτ Β’ σε αυτοκρατορικό διάταγμά του, «εδώ και χρόνια στο μυαλό του ρωμέικου μιλλετίου υπάρχει μια μυστική συνωμοσία και όσοι έχουν κλίση προς τις ταραχές ενώθηκαν μυστικά και επιθυμούν να ανατρέψουν του Υψηλό Κράτος μου που είναι ένα κράτος των πιστών του Μωάμεθ». Άλλωστε, έχει διασωθεί και άλλο σουλτανικό έγγραφο του Ιουνίου 1821, το οποίο περιγράφει την αντίδραση των οθωμανικών αρχών ως τζιχάντ, αφού θεώρησαν ότι απειλείται ο ισλαμικός κόσμος άρα η κατάπνιξη της Επανάστασης είχε μια «αμυντική διάσταση με στόχο τη διατήρηση της έννομης τάξης». Χαρακτηριστικές είναι οι λέξεις με τις οποίες τα οθωμανικά έγγραφα περιγράφουν την Επανάσταση των Ελλήνων: Εξέγερση, συνωμοσία, διχόνοια, προδοσία, κίνημα, ταραχή και συμφορά. Σπάνια όπως παρατηρεί ο Λεωνίδας Μοίρας απαντάται η χρήση της λέξης επανάσταση. «Πίστευαν ότι πρόκειται για αποστασία και άνομη συμπεριφορά ενάντια στις ανταποδοτικές σχέσεις ευεργεσίας, δικαιοσύνης και προστασίας» και όχι ένα ριζοσπαστικό κίνημα.

Ο συγγραφέας περιγράφει τη δυσκολία των Οθωμανών διοικούντων και διανοουμένων να αντιληφθούν τις νεωτερικές πτυχές του ελληνικού ξεσηκωμού, ακόμη και τον όρο «κράτος» που ήταν δυσερμήνευτος και μεταφραζόταν με μια τουρκική λέξη που ταυτίζεται με τη δυναστεία. Το βιβλίο του Λεωνίδα Μοίρα είναι μια πολύ πρωτότυπη μελέτη που καλύπτει ένα κενό στην εγχώρια πρόσληψη της Επανάστασης του 1821, αφού από τις εξιστορήσεις των γεγονότων πάντα απουσιάζει λόγω των γλωσσικών κυρίως εμποδίων η στάση της άλλης πλευράς.