Αλλαγή σελίδας στα απορρίμματα της Αττικής

Με τη συνέπεια και την ευσυνειδησία τους οι κάτοικοι του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης έχουν συμβάλει ήδη σε μια μεγάλη αλλαγή. Τα 3Β μαζί με πολύ λίγους ακόμη Δήμους απέδειξαν ότι με ανοιχτό διάλογο, ενημέρωση, επιστημονική μεθοδολογία και δοκιμασμένες πρακτικές η διαχείριση απορριμμάτων μπορεί να ξεφύγει από το σημερινό περιβαλλοντοκτόνο μοντέλο της ταφής στη χωματερή σαν να μην υπάρχει «αύριο» και να προχωρήσει στη νέα εποχή της κυκλικής οικονομίας και της ολοκληρωμένης διαχείρισης. Το δυνατό αυτό χαρτί του παραδείγματος –που αποδεικνύεται με τα αδιάσειστα στοιχεία του ποσοστού εκτροπής από την ταφή, άνω του 30% πλέον– έδωσε στον Δήμαρχο Γρηγόρη Κωνσταντέλλο, που σήμερα είναι πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος στην Περιφερειακή Ένωση Δήμων Αττικής (ΠΕΔΑ), τα στοιχεία, τη νομιμοποίηση και το ειδικό βάρος να προτείνει μια συνολική αλλαγή στην πολιτική διαχείρισης αποβλήτων της Αττικής. Και η πρόταση Κωνσταντέλλου, που συνιστά θεσμική αλλαγή σελίδας, έγινε ασμένως αποδεκτή από το σύνολο των αυτοδιοικητικών με ομόφωνη απόφαση της ΠΕΔΑ και πλέον δρομολογείται προς υλοποίηση, αν φυσικά συναινέσει η κυβέρνηση.

Ο γόρδιος δεσμός που δημιούργησε το 2010 η νομοθεσία του «Καλλικράτη» ειδικά για την Αττική ήταν η κυριαρχική εμπλοκή της Περιφέρειας στην υπόθεση της διαχείρισης απορριμμάτων. Σε αντίθεση με όλη την υπόλοιπη Ελλάδα, όπου η υπόθεση αποκομιδής και διαχείρισης των αποβλήτων ανήκει αποκλειστικά στους Δήμους, η Αττική αποτέλεσε χωρίς κάποια επαρκή δικαιολογία εξαίρεση, με τη δημιουργία ενός οργάνου, του ΕΔΣΝΑ (που σημαίνει Ειδικός Διαβαθμιδικός Σύνδεσμος Νομού Αττικής) όπου εξ οφίκιο τη θέση του προέδρου έχει ο Περιφερειάρχης (ή ο αντικαταστάτης του) καθώς και σημαντικό ποσοστό στα υπόλοιπα όργανα διοίκησης, παρόλο που η Περιφέρεια δεν εισφέρει οικονομικά ούτε ευρωσέντ. Όπως τονίζεται στην ομόφωνη απόφαση που έλαβε η ΠΕΔΑ, η συναρμοδιότητα Δήμων και Περιφέρειας που προέβλεπε ο «Καλλικράτης» ειδικά για την Αττική «καταργεί τους συσχετισμούς και τη δημοκρατική διαδικασία» με τον Περιφερειάρχη να καθίσταται «απόλυτος ελεγκτής όλων των ζητημάτων». Από την άλλη μεριά οι Δήμοι υποεκπροσωπούνται, καθώς στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΔΣΝΑ συμμετέχουν μόνο οι 36 από τους 66 Δήμους της Αττικής.

Τα παραπάνω διαδικαστικά ζητήματα δεν θα είχαν ίσως σημασία αν ο ΕΔΣΝΑ και η διοίκησή του από το 2010 μέχρι σήμερα παρήγαγε κάποιο αξιόλογο αποτέλεσμα στο μείζον ζήτημα που απειλεί σαν ωρολογιακή βόμβα την Αττική: Τα σκουπίδια. Αντιθέτως, όπως σημειώνει η απόφαση της ΠΕΔΑ, «έντεκα χρόνια μετά την ιδρυτική του πράξη, ελάχιστα έχει προχωρήσει ένας αποτελεσματικός σχεδιασμός και ακόμα λιγότερο η υλοποίηση υποδομών, προκειμένου να δρομολογηθεί η τελική ολιστική επίλυση της διάθεσης των απορριμμάτων στην Αττική με σύγχρονα μέσα και κατά το δυνατόν αποκεντρωμένες διαδικασίες, η Δυτική Αττική εξακολουθεί να γεμίζει, ο ΧΥΤΑ Φυλής υπερπληρώνεται ξεπερνώντας κάθε φορά τα περιβαλλοντικά και τα όρια ασφαλείας». Τρεις διαφορετικού πολιτικού προσανατολισμού περιφερειαρχές διοικήσεις έχουν διαχειριστεί τον ΕΔΣΝΑ (Σγουρός, Δούρου, Πατούλης) και ωστόσο τα κείμενα Περιφερειακού Σχεδιασμού Διαχείρισης Αποβλήτων που καταρτίζονται «εξακολουθούν να εκφράζουν ένα αόριστο ευχολόγιο χωρίς δεδομένες χωροθετήσεις, χωρίς εξασφαλισμένες χρηματοδοτήσεις χωρίς καμία ανάλυση τελικού κόστους για τους Δήμους και τους πολίτες», όπως επισημαίνει η ΠΕΔΑ. Προφανώς, το θέμα είναι δομικό.

Και επειδή ό,τι δεν λύνεται, κόβεται, η πρόταση των Δήμων της Αττικής προς την κυβέρνηση είναι η ριζική αλλαγή του θεσμικού πλαισίου, ώστε τη διοίκηση του φορέα που θα έχει ευθύνη για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση τη πολιτικής διαχείρισης των αποβλήτων να αναλάβουν κατ’ αποκλειστικότητα οι Δήμοι. Πρόκειται για μια ιδέα που έχει διατυπωθεί και στο παρελθόν και πλέον ήρθε η ώρα της ωρίμανσής της ώστε να τεθεί με συγκεκριμένους όρους. Ήδη από το 2016 η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας, με πρόεδρο τον Δήμαρχο τότε Γιώργο Πατούλη, ζητούσε «να απεγκλωβιστεί πλήρως η διαχείριση απορριμμάτων από την περιφερειακή αυτοδιοίκηση». Με την ομόφωνη απόφασή τους οι Δήμαρχοι της Αττικής ζητούν πλέον ο ΕΔΣΝΑ να μετατραπεί σε Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) ΟΤΑ Αττικής, με συμμετοχή μόνο του πρώτου βαθμού αυτοδιοίκησης. Όμως και ευρωπαϊκά όργανα έχουν ήδη εισηγηθεί στην κυβέρνηση τη μετάβαση σε άλλο πιο αποτελεσματικό μοντέλο διοίκησης ειδικά για την Αττική, όπου τα έως σήμερα αποτελέσματα είναι πενιχρά έως απογοητευτικά.

Η αναλυτική απόφαση της ΠΕΔΑ περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη μελέτη νομοθετικής ρύθμισης και εξετάζει διεξοδικά τη διαδικασία μετάβασης από το σημερινό καθεστώς στο νέο. Ένα σημαντικό σημείο της πρότασης που πρέπει να υπογραμμιστεί είναι η θέση ότι «η λειτουργία του νέου ΦοΔΣΑ ΟΤΑ Αττικής θα κινείται εντός των ορίων του ευρύτερου δημόσιου τομέα, αλλά ταυτόχρονα θα μπορεί να ανταποκριθεί και στο πλαίσιο λειτουργίας του ανταγωνισμού». Όπως τονίζεται, «η άσκηση των δραστηριοτήτων της ολοκληρωμένης διαχείρισης των απορριμμάτων εκ μέρους του Φορέα δεν θα αποσκοπεί στη δημιουργία κέρδους, αλλά στη μείωση του κόστους διαχείρισης και επομένως στην οικονομική ελάφρυνση των Δήμων και των δημοτών». Και αυτή είναι μια σημαίνουσα διαφορά σε σχέση με το σημερινό καθεστώς, καθώς η νομική μορφή του ΕΔΣΝΑ σήμερα, ανοίγει ένα μεγάλο πεδίο κερδοφορίας στον ιδιωτικό τομέα, σε βάρος του δημοσίου συμφέροντος.